Wie redt Anne Frank-boom?

Nooit eerder is een gewone paardenkastanje zo wereldberoemd geworden als de reus die al zestig jaar bekendstaat als ‘de boom van Anne Frank’. Anne beschreef die boom in haar befaamde dagboek. Vorig jaar dreigde die vanwege een schimmelaandoening gekapt te worden. Maar thans gloort er weer een beetje hoop.

Om nog even de herinnering op te frissen het volgende: Anne Frank, destijds een meisje van 13 jaar oud, moest in juli 1942 met haar familie en nog enige andere Joodse burgers onderduiken om te ontsnappen aan de Duitse terreur. Dat gebeurde in het inmiddels wereldbekend geworden Achterhuis van het kantoorpand van Annes vader, Otto Frank. Twee jaar lang waren alle onderduikers afgesloten van de buitenwereld. Ze werden verzorgd door twee dappere vrouwen: Elly van Wijk en Miep Gies, medewerksters van Otto Frank.

Het is heel moeilijk om gedurende lange tijd opgesloten te zijn met een achttal mensen die dag en nacht op elkaars lip zitten. Anne reageerde al haar problemen af in een dagboek dat door Elly en Miep tussen de rommel op de grond werd gevonden nadat alle onderduikers op 4 augustus 1944 door de Duitse Gestapo (Geheime Staatspolizei) waren gearresteerd en naar Auschwitz en later Bergen-Belsen gestuurd. Ze waren verraden. Alleen vader Otto Frank overleefde de Holocaust.

Natuur

Annes dagboek werd wereldliteratuur. Het werd in meer dan vijftig talen vertaald en in een miljoenenoplage verspreid. Nog dagelijks ontroert het allen die het lezen. In dat dagboek beschrijft Anne dat ze via een zolderraam kon uitkijken op een enorme en zeer fraaie kastanjeboom. Dat was haar enige contact met de buitenwereld en met de natuur. Na de dood van alle onderduikers (vader Otto stierf in 1980) was die majestueuze kastanje nog de enige levende getuige van het oorlogsdrama.

Maar de boom werd ziek. Aangetast door schimmels, zwammen en bacteriën. Vorig jaar bleek de stam voor 70 procent aangetast te zijn. De stadsdeelraad Amsterdam Centrum besloot de boom te laten kappen daar hij een gevaar voor de omgeving zou gaan vormen. Maar toen ontstond er een enorme emotionele reactie in de gehele wereld. Journalisten uit tientallen landen belegerden het Achterhuis aan de Prinsengracht en ook het pand aan de Keizersgracht nr. 188 waar de boom in de tuin van de achterbuurman, de heer Pomes, staat.

De zaak kwam voor de rechter. Die bepleitte een uitstel van executie. Er werd een nieuwe organisatie opgericht met de naam Stichting Support Anne Frank Tree. Na vele vergaderingen met de stadsdeelraad, de Anne Frank Stichting, de Bomenstichting, het boomverzorgingsbedrijf Pius Floris en de wettelijke eigenaar van de boom, de heer A. Pomes, kreeg de Stichting Support Anne Frank Tree toestemming pogingen te doen de beroemde boom te redden. Dat kan onder meer door het aanbrengen van een stalen constructie die de gehele stam ondersteunt. Dit voor het geval de boom door een storm zou bezwijken.

Verder zal geprobeerd worden de ziekten van de kastanje te bestrijden. Er zijn wel degelijk middelen beschikbaar tegen de gevreesde zwammen en bacteriën. De architect Rob Hoogendijk heeft reeds de stalen steunconstructie ontworpen. Rob van der Ley, directeur-eigenaar van een groot bouwbedrijf, wil de werkzaamheden uitvoeren. Boomdeskundige Henk Werner van de firma Pius Floris zal het onderhoud van de boom voortzetten. De boomexpert Jørn Copijn en de biochemicus dr. Hans Bok staan in de startblokken om de kastanje een antibioticakuur te geven.

Maar de tijd dringt. De staalconstructie moet zijn aangebracht vóór er nieuwe bladeren aan de takken komen. En de stadsdeelraad heeft bepaald dat de uiterste datum van het project 31 mei a.s. moet zijn. Het enige wat ontbreekt is geld. Het stalen korset en de verankering ervan zullen plm. 70.000 euro kosten, terwijl het onderhoud van de boom ongeveer 10.000 euro per jaar zal bedragen. De Stichting Support Anne Frank Tree vermoedt dat Annes kastanjeboom daarna wel zeker vijftien jaar mee kan.

Nu zijn er natuurlijk altijd mensen die roepen: “Wat een flauwekul voor een zieke boom. Gewoon omzagen die handel en een fris jong boompje planten. Dat is makkelijker en goedkoper.” Maar mensen die zo denken, zijn meestal gespeend van ieder historisch gevoel. Want die boom van Anne is een levend en universeel monument van de belangrijkste morele menselijke waarden. Van vrede, van menselijkheid en van mededogen. Het heeft gevoelsmatig ongeveer de waarde van een relikwie. Ook dat is vaak niet meer dan een stukje bot van een heilige, een splintertje hout van een kruis of wat blonde haartjes van een overleden kind in een medaillon. Stuk voor stuk materieel gezien waardeloos, maar emotioneel onbetaalbaar.

Toekomst

U, lezers van De Telegraaf, kunt meehelpen die unieke boom te redden. Dit dagblad heeft meer dan 700.000 abonnees. Als die allemaal slechts 1 euro zouden storten op de Triodos Bank Amsterdam, t.n.v. Stichting Support Anne Frank Tree, rek.nr. 784824126, dan is de toekomst van Annes boom verzekerd. Maar wat grotere bedragen zijn natuurlijk zeer welkom.

Misschien krijgt u dan wel hetzelfde geluksgevoel dat Anne had toen ze op 23 februari 1944 op de zolder van het Achterhuis naar de nog kale takken van haar boom keek, waar kleine zilveren druppeltjes aan schitterden: ‘Wie weet duurt het niet lang meer’, schreef ze, ‘dat ik dit overstelpende geluksgevoel kan delen met iemand die het net zo ondergaat als ik...’ Laten wij Anne niet teleurstellen.

© prof.dr.B. Smalhout / De Telegraaf